ITUC, de internationale vakbondsorganisatie, lanceert een nieuwe campagne die de gevaren identificeert die onze democratie bedreigen. Hierbij wordt de nadruk gelegd op de 1 % rijksten waaronder veel techbonzen genre Elon Musk en Jeff Bezos en hun agenda van deregulering, chaos en sociale afbraak.

En dat onze democratie in zwaar weer verkeert, zal niemand verbazen. Ook in Europa zijn potentaten aan de macht die lak hebben aan het algemeen belang of waarden als gelijkheid en vrijheid.

Nu, naar aanleiding van 80 jaar overwinning op het fascisme, wordt een campagne gelanceerd die onder andere het gevaar van die al te grote kapitaalsconcentratie aankaart.

Money talks en iedereen kent voorbeelden van politici en beleidsmakers die de lokroep van geld niet kunnen weerstaan waarbij het algemeen belang vaak het eerste slachtoffer is.

Op globaal niveau liegen de cijfers er niet om.

Concentratie van rijkdom

• In 2024 groeide volgens Oxfam, het vermogen van miljardairs met $ 2000 miljard, wat neerkomt op ongeveer $ 5,7 miljard per dag.
• Het aantal miljardairs steeg tot van 2.095 in 2020 met een gezamenlijk vermogen van $ 8.000 miljard tot 2.769 in 2024, met een gezamenlijk vermogen van $ 15.000 miljard. Het aantal groeit dus niet alleen zienderogen maar ook hun rijkdom stijgt fenomenaal.
• De rijkste 1 % van de wereld bezit meer rijkdom dan 95 % van de wereldbevolking.
• In 2024 werd voor het eerst meer mensen miljardair door erfenis dan door ondernemerschap.
  
  

Situatie in België (studie A. Apostel)

• In 2022 bezat de rijkste 1 % mensen 24 % van de rijkdom. Die 24 % staat gelijk aan het vermogen meer dan 75 % van de armste Belgen. 10 % van de rijkste Belgen bezit meer dan de helft van alle vermogen (56 %) in België.
• De 50 % armsten bezit slechts 5 % van het vermogen in België

Dat is waarom het ABVV pleit voor een vermogensbelasting die deze ongelijkheid probeert terug te dringen. Kapitaal wordt doorgaans veel minder belast (à rato van 30 %) dan arbeid (50 %) terwijl de verschillen hier veel groter zijn. Door vennootschappen en andere constructies op te richten, ontsnappen de rijksten bovendien aan veel belasting waardoor de druk op  de werkende klasse nog toeneemt. Het zal niemand verbazen dat de kloof tussen werkenden en anderen, volgens veel burgers te klein aanvoelt. De sterkste schouders dragen immers niet de zwaarste lasten. Wel integendeel. Terwijl we bezig zouden moeten zijn met een eerlijke transitie en de opwarming van de aarde, wordt tweedracht en verdeling gezaaid onder het motto ‘verdeel en heers’.

Waar staan wij voor?

• Meer belastingtransparantie en automatische gegevensuitwisseling op internationaal niveau;
• Internationale coördinatie waarbij vermogen overal aan vergelijkbare belastingvoet teneinde een ‘race to the bottom’ te vermijden waarbij elk land probeert om lager te belasten in de hoop kapitaalkrachtigen aan te trekken;
• Aanpak van financiële paradijzen door het wijzen op hun verpletterende verantwoordelijkheid via het principe ‘name and shame’;
• Aanleg van een vermogenskadaster voor zowel roerende als onroerende goederen met inbegrip van participaties in vennootschappen. Het is vreemd dat deze regering dit wel voor de uitkeringen van de allerarmsten kan organiseren maar niet voor de allerrijksten;
• De opbrengsten hiervan moeten terugvloeien naar de maatschappij in de vorm van investeringen in publieke voorzieningen als zorg (sociale zekerheid) en publiek transport en de transitie veroorzaakt door automatisatie en Artificial Intelligence.

Waarom is dit belangrijk?

Levensverwachting

Inkomensongelijkheid zorgt voor een lagere levensverwachting. Dit treft zowel de armsten als de rijksten maar de armsten zijn door mindere of moeilijkere toegang tot gezondheidszorg natuurlijk zwaarder getroffen. Het effect hiervan is groter in samenlevingen met een grotere inkomensongelijkheid niet in het minst als gevolg van de psychosociale stress die dit met zich meebrengt. Recent werd in ‘de paradox van de ongelijkheid’ trouwens overtuigend aangetoond dat toegang tot publieke voorzieningen beter is in rijkere buurten, juist doordat huizenprijzen samenhangen met de bereikbaarheid ervan.

Sociale mobiliteit

Doordat de toegang tot onderwijs en werkgelegenheid vasthangt met waar je woont en of je al dan niet toegang hebt tot publiek transport of eigen vervoer, verminderen de kansen op de arbeidsmarkt. Dit zorgt voor een vicieuze cirkel waar je moeilijker uit geraakt. Natuurlijk zijn er uitzonderingen, genre de american dream, maar die uitzonderingen bevestigen de regel niet.

Criminaliteit en geweld

De wanhoop die deze ongelijkheid met zich meebrengt, zorgt statistisch voor meer (gewelds)misdrijven en sociale onrust. De verdeeldheid die grote ongelijkheid creëert, zorgt voor verlies aan sociale cohesie en het verlies aan vertrouwen in de overheid.

Misschien kan het nieuwste wetsvoorstel van de PS wel wat animo opwekken waarbij een belasting wordt voorgesteld van 1 % op vermogens vanaf 5 miljoen euro en 2 % op vermogens vanaf 10 miljoen euro. Het argument dat we hierdoor rijken gaan afschrikken, loopt mank want in zowat alle zuiderse landen (Frankrijk, Italië, Portugal, Spanje) alsook indirect in Luxemburg en Nederland tot zelfs Zwitserland bestaat die belasting. Weliswaar verschillen de tarieven maar daarom juist is harmonisatie belangrijk.

All men are equal

We hebben dus nood aan een (ver)nieuw(d) sociaal pact waarbij iedereen een evenwichtig deel van de lasten draagt. Voor ons is immers iedereen gelijk en moet die evenveel kansen krijgen want niemand kiest waar of bij wie hij geboren wordt.

Naar de campagnesite: https://www.ituc-csi.org/The-greatest-threat-to-democracy-in-80-years