Een verdwenen laptop, een vermoeden van fraude, misbruik van bedrijfsinformatie of ander ernstig wangedrag. Een werkgever mag zulke feiten onderzoeken. Maar werknemers zomaar volgen, screenen of ondervragen? Zo eenvoudig is het niet.

Sinds eind 2024 geldt in België een nieuwe Wet Private Opsporing. Die legt duidelijke grenzen op aan onderzoeken op de werkvloer en geeft werknemers belangrijke rechten.

Meer dan een privédetective

Bij private opsporing denken we al snel aan een detective die iemand observeert. Maar de wet gaat ruimer. Ook onderzoeken die binnen een onderneming worden gevoerd, bijvoorbeeld door HR, legal of compliance, kunnen eronder vallen.

Werkgevers moeten bovendien vooraf duidelijke spelregels vastleggen. Werknemers moeten weten in welke omstandigheden een onderzoek mogelijk is en hoe dat kan verlopen. Werkgevers krijgen daarvoor tot 16 december 2026 de tijd.

Dat is syndicaal niet onbelangrijk. Zo’n regeling mag geen vrijgeleide worden om werknemers permanent te controleren of bij elk vermoeden meteen een onderzoek te starten.

Onderzoek ja, vrij spel nee

Een werkgever mag ernstige feiten onderzoeken, maar dat onderzoek moet gericht en verantwoord zijn. Er moet een gerechtvaardigd belang en een duidelijke aanleiding zijn, en het onderzoek mag niet verder gaan dan nodig.

Ook bij observatie of het verzamelen van persoonsgegevens gelden grenzen. Een onderzoek mag geen fishing expedition worden waarbij men zonder concrete aanleiding zoveel mogelijk informatie over een werknemer probeert te verzamelen.

Aan tafel met rechten

Word je in het kader van zo’n onderzoek geïnterviewd? Dan sta je niet machteloos.

Je bent niet verplicht om zomaar op alle vragen te antwoorden. Je mag je laten bijstaan, bijvoorbeeld door een vakbondsafgevaardigde. Je mag het verslag nalezen, opmerkingen of verbeteringen vragen en je bent niet verplicht het te ondertekenen. Je kunt het gesprek ook stopzetten.

Dat zijn belangrijke waarborgen. Een onderzoek mag niet betekenen dat een werknemer zijn rechten aan de deur moet achterlaten.

Syndicale actie blijft buiten beeld

Voor vakbonden is één grens bijzonder belangrijk: private opsporing mag niet worden ingezet om informatie te verzamelen over sociale conflicten.

De wet mag dus niet worden gebruikt om syndicale actie, collectief protest of een sociaal conflict in kaart te brengen. Vakbondswerk is geen onderzoeksobject.

Duidelijke regels beschermen iedereen

Dat werkgevers ernstige feiten moeten kunnen onderzoeken, staat buiten discussie. Maar daartegenover staan de privacy, de rechten en de bescherming van werknemers.

Voor vakbondsafgevaardigden is het daarom belangrijk om nieuwe bepalingen over private opsporing in arbeidsreglementen en bedrijfspolicies goed te bekijken.

De essentie? Gericht onderzoek kan. Permanente controle niet. Ook tijdens een onderzoek behoudt een werknemer zijn rechten.